Stichtingen in België: trends

In het licht van de bankencrisis en overheidsbesparingen nemen steeds meer burgers en ondernemingen een maatschappelijke rol op met een stichting of fonds. Hoe werken stichtingen? Welke projecten ondersteunen ze? Hoe evolueren ze?

De leerstoel Filantropie en Sociale Investering van de Luikse universiteit ULg maakte recent een sectorfoto, die een aantal opmerkelijke trends toont.

 stichingen Belgie

Omvang

Samengeteld vertegenwoordigen de stichtingen van openbaar nut, de private stichtingen met een doelstelling van algemeen belang en de binnen de Koning Boudewijnstichting geherbergde fondsen een totaal van 2.275 filantropische fondsen/stichtingen in België. Sociale actie, cultuur, ondernemerschap, gezondheid, burgerschap, sport enz.: zowat alle maatschappelijke domeinen worden gecoverd door stichtingen of fondsen.   

Een stichting starten?

Steeds meer burgers en bedrijven beseffen dat ze, complementair aan de overheid, een maatschappelijke rol kunnen opnemen, en doen dit door de oprichting van een fonds of stichting . (Groepen van) individuen en bedrijven kunnen een stichting oprichten. Steeds meer burgers lijken deze vrij flexibele rechtsvorm te verkiezen boven bijvoorbeeld het statuut van een vzw.

Wat doen stichtingen?

Stichtingen willen in de eerste plaats een specifiek maatschappelijk doel dienen. Ze doen dit op verschillende manieren.

  • met eigen operationale projecten rechtstreeks naar hun doelgroep, en/of
  • door financiering en andere ondersteuning van andere partijen, die met hun werking de doelstelling van de stichting mee realiseren.

Opvallend: het merendeel van de Belgische stichtingen realiseert eigen projecten met rechtstreekse impact. 40% van de stichtingen combineert de eigen programma’s met het ondersteunen van anderen. Slechts 23% financiert enkel externe projecten. België is a-typisch in deze verdeling: stichtingen wereldwijd ondersteunen veel vaker enkel externen.

Niet-financiële steun

De steun voor andere organisaties neemt verschillende vormen aan. Naast financiële duwtjes in de rug, geven stichtingen ook niet-financiële ondersteuning. Dit is geen randverschijnsel: 50 % van de financieringsstichtingen geven ook steun van dit type.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, stelt slechts een derde van de Belgische stichtingen personeel tewerk. Niet-financiële ondersteuning wordt dus vaak op alternatieve wijze georganiseerd. Ze stellen bv. experten ter beschikking in het werkdomein van de organisatie, en verbinden sociale actoren gericht met personen of organisaties uit hun netwerk. Een bedrijf dat een stichting oprichtte zal zo bijvoorbeeld pro-bono zakelijke expertise of vrijwillige werktijd van zijn medewerkers bieden.

Steeds meer stichtingen richten zich op capacity building van organisaties. Ze engageren zich op lange termijn ten opzichte van de ondersteunde organisaties: het (management)team wordt versterkt in zowel algemene competenties als specifieke expertise.

Evolutie in financiering

Naast de bekende giften, diversifiëren stichtingen ook steeds vaker de manier waarop ze projecten financieren. Leningen en zelfs het verdelen van aandelen zijn hiervan voorbeelden. Inspiratie wordt gehaald bij de methoden voor venture capital. De verwachte return kan, afhankelijk van de filantroop en het project, enkel bestaan uit sociale impact, of ook financieel zijn. Men spreekt van venture philanthropy of high engagement philanthropy.

selectionSelectie van begunstigden

Hoe in de gratie vallen van stichtingen?

Stichtingen beoordelen zowel projecten op zich als de organisaties die deze zullen uitvoeren. De kwaliteit van het managementteam blijkt het belangrijkste criterium te zijn: 72 % van de stichtingen in de steekproef hanteert dit. Voor de projecten zijn vooral de verwachte impact (64%) en het innovatieve karakter ervan belangrijk.    

 criteria projecten

Bereikte impact achterhalen

Verantwoording afleggen van wat gerealiseerd werd met verkregen middelen staat in de ‘top 3’ van uitdagingen. Dit geldt zowel voor de eigen werking van stichtingen als voor de door hen ondersteunde projecten.

Internationaal gezien zijn stichtingen nochtans één van de belangrijkste hefbomen om meer en betere meetmethoden over de behaalde resultaten te ontwikkelen.

In België hanteert 17 % van de stichtingen een formele opvolging, met beoordeling van de impact aan de hand van indicatoren. Andere, maar niet alle, stichtingen vragen een financieel en/of inhoudelijk verslag.

Zelf aan de slag?

Het formuleren, evalueren en verhogen van de eigen impact is zowel voor stichtingen als voor de organisaties die zij ondersteunen een uitdaging. De Sociale InnovatieFabriek zet hierrond een leertraject op met filantropische organisaties, sociale actoren en academici. Geïnteresseerd in dit traject FilantrImpact? Lees dan deze oproep.

 

Dit artikel baseert zich op ‘De stichtingen in België, rapport 2017’ van Virginie Xhauflair & Amélie Mernier (ULg). Wil je meer weten, dan kan je het volledige rapport hier downloaden.